Suy giãn tĩnh mạch chân – Các dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc

Suy giãn tĩnh mạch chân là tình trạng các tĩnh mạch ở chân bị giãn rộng, ngoằn ngoèo và nổi rõ dưới da do hoạt động của hệ thống van tĩnh mạch bị suy giảm. Bệnh có thể gây cảm giác nặng chân, đau mỏi, phù mắt cá chân hoặc xuất hiện những đường gân xanh, tím bất thường. 

Tình trạng này thường gặp ở người lớn tuổi, người phải đứng hoặc ngồi lâu và người có tiền sử gia đình mắc bệnh tĩnh mạch. Nhận biết sớm dấu hiệu suy giãn tĩnh mạch chân và chăm sóc đúng cách giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế nguy cơ biến chứng.

1. Suy giãn tĩnh mạch chân là gì?

Suy giãn tĩnh mạch chân là tình trạng các tĩnh mạch ở chi dưới bị giãn rộng, mất đi hình dạng bình thường và có thể nổi ngoằn ngoèo dưới da.

Vậy tĩnh mạch có nhiệm vụ là gì? Tĩnh mạch có nhiệm vụ là đưa máu từ các bộ phận cơ thể trở về tim và trong tĩnh mạch chân có hệ thống van một chiều giúp máu di chuyển ngược lên phía tim và hạn chế chảy ngược xuống dưới do trọng lực.

Khi các van này suy yếu hoặc hoạt động không hiệu quả, máu có thể bị ứ đọng trong tĩnh mạch. Áp lực trong lòng mạch tăng lên khiến thành mạch giãn rộng, từ đó hình thành các tĩnh mạch nổi rõ dưới da.

Suy giãn tĩnh mạch có thể chỉ gây ảnh hưởng về thẩm mỹ ở một số người, nhưng cũng có thể đi kèm đau, phù, thay đổi màu sắc da và loét vùng cẳng chân, mắt cá chân nếu bệnh tiến triển.

Hình ảnh minh họa tĩnh mạch bị giãn.

2. Vậy nguyên nhân và yếu tố có nguy cơ gây suy giãn tĩnh mạch chân là gì?

Suy giãn tĩnh mạch chân thường liên quan đến sự suy yếu của thành mạch và hệ thống van tĩnh mạch. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

2.1. Tuổi tác

Theo thời gian, thành mạch và hệ thống van tĩnh mạch có thể suy giảm chức năng. Điều này khiến máu khó lưu thông ngược về tim hơn, làm tăng nguy cơ giãn tĩnh mạch.

2.2. Thường xuyên đứng hoặc ngồi lâu

Những người làm việc trong môi trường phải đứng lâu như nhân viên bán hàng, giáo viên, đầu bếp hoặc ngồi nhiều giờ như nhân viên văn phòng có thể gặp tình trạng ứ trệ tuần hoàn ở chân.

Việc ít vận động khiến hoạt động co bóp của cơ bắp chân giảm, làm hạn chế cơ chế hỗ trợ đưa máu trở về tim.

2.3. Yếu tố di truyền

Người có cha mẹ hoặc người thân trong gia đình mắc suy giãn tĩnh mạch có thể có nguy cơ cao hơn do yếu tố di truyền liên quan đến cấu trúc thành mạch và chức năng van tĩnh mạch.

2.4. Thừa cân, béo phì

Trọng lượng cơ thể tăng có thể làm gia tăng áp lực lên hệ thống tĩnh mạch chi dưới, góp phần làm triệu chứng trở nên rõ rệt hơn.

2.5. Mang thai và thay đổi nội tiết

Trong thai kỳ, lượng máu tuần hoàn tăng, thay đổi nội tiết và áp lực từ tử cung lên các tĩnh mạch vùng chậu có thể ảnh hưởng đến dòng máu trở về tim.

Một số phụ nữ có thể xuất hiện hoặc nhận thấy rõ hơn các tĩnh mạch giãn trong thời gian mang thai.

2.6. Tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu

Huyết khối tĩnh mạch sâu có thể làm tổn thương hệ thống van tĩnh mạch, dẫn đến tình trạng suy tĩnh mạch mạn tính sau đó.

Các yếu tố như tuổi cao, béo phì, tiền sử gia đình và ít vận động cũng cần được lưu ý khi đánh giá nguy cơ.

3. Các dấu hiệu nhận biết tình trạng suy giãn tĩnh mạch chân

Ở giai đoạn đầu, triệu chứng có thể không rõ ràng. Một số người chỉ cảm thấy chân mỏi sau một ngày làm việc, trong khi người khác có thể nhận thấy các tĩnh mạch nổi lên dưới da.

Những dấu hiệu thường gặp gồm:

3.1. Xuất hiện các đường gân xanh, tím nổi dưới da

Đây là biểu hiện dễ nhận biết nhất.

Các tĩnh mạch có thể:

• Nổi thành đường ngoằn ngoèo ở bắp chân hoặc đùi.
• Có màu xanh, tím hoặc xanh đậm.
• Phình rộng và có cảm giác nổi gồ khi chạm vào.
• Xuất hiện thành từng cụm ở vùng cẳng chân.

Cần phân biệt các tĩnh mạch giãn lớn với những mao mạch nhỏ màu đỏ, xanh hoặc tím dạng mạng nhện. Không phải mọi đường gân nổi dưới da đều là suy giãn tĩnh mạch có ý nghĩa bệnh lý.

3.2. Đau mỏi và cảm giác nặng chân

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Chân nặng nề, mỏi sau khi đi lại hoặc đứng lâu.
• Đau âm ỉ ở bắp chân.
• Cảm giác căng tức vùng cẳng chân.
• Khó chịu tăng lên vào cuối ngày.

Triệu chứng có thể giảm khi nghỉ ngơi hoặc kê cao chân.

3.3. Phù chân, đặc biệt ở vùng mắt cá

Khi máu và dịch ứ lại ở chi dưới, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng sưng phù ở bàn chân, mắt cá hoặc cẳng chân.

Phù thường dễ nhận thấy sau một ngày đứng hoặc ngồi lâu và có thể giảm khi nghỉ ngơi, kê chân cao.

3.4. Ngứa, khô và thay đổi màu sắc da

Ở giai đoạn bệnh tiến triển, vùng da quanh mắt cá chân có thể xuất hiện:

• Ngứa kéo dài.
• Khô, bong vảy.
• Da chuyển màu nâu sẫm.
• Da dày lên hoặc trở nên cứng hơn.

Đây có thể là dấu hiệu của những thay đổi da liên quan đến suy tĩnh mạch mạn tính.

3.5. Chuột rút hoặc khó chịu ở chân vào ban đêm

Một số người bị suy giãn tĩnh mạch có thể gặp tình trạng chuột rút, co cứng cơ hoặc cảm giác bồn chồn ở chân vào ban đêm.

Tuy nhiên, chuột rút là triệu chứng không đặc hiệu, có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Không nên chỉ dựa vào biểu hiện này để tự kết luận mắc bệnh.

3.6. Xuất hiện vết loét lâu lành ở chân

Ở những trường hợp suy tĩnh mạch tiến triển, da có thể bị tổn thương và xuất hiện vết loét, thường ở vùng quanh mắt cá chân.

Vết loét lâu lành cần được nhân viên y tế đánh giá và hướng dẫn chăm sóc, không nên tự ý bôi thuốc hoặc xử lý tại nhà.

Hình minh họa một số biểu hiện ngoài da có thể gặp ở người suy giãn tĩnh mạch chân.

4. Suy giãn tĩnh mạch chân có nguy hiểm không?

Suy giãn tĩnh mạch không phải lúc nào cũng gây nguy hiểm ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu bệnh tiến triển hoặc không được theo dõi phù hợp, người bệnh có thể gặp một số biến chứng.

Suy giãn tĩnh mạch và huyết khối tĩnh mạch sâu không phải là một bệnh. Tuy nhiên, người có tiền sử bệnh tĩnh mạch vẫn cần lưu ý những dấu hiệu cảnh báo huyết khối.

Dấu hiệu cần đi khám khẩn cấp:

• Một bên chân đột ngột sưng to hơn bên còn lại.
• Đau hoặc căng tức bắp chân mới xuất hiện.
• Vùng chân sưng có cảm giác nóng, đổi màu đỏ hoặc sẫm.
• Tĩnh mạch đau và có đoạn cứng bất thường.

Đây có thể là dấu hiệu huyết khối tĩnh mạch sâu. Cần được đánh giá y tế ngay, không tự xoa bóp hoặc chờ triệu chứng tự hết.

Nếu xuất hiện khó thở đột ngột, đau ngực, ho ra máu, choáng hoặc ngất, cần gọi cấp cứu ngay vì có thể liên quan đến thuyên tắc phổi.

5. Cách chăm sóc suy giãn tĩnh mạch chân tại nhà

Đối với người có triệu chứng suy giãn tĩnh mạch, việc thay đổi thói quen sinh hoạt và chăm sóc đúng cách có thể giúp giảm khó chịu, hỗ trợ tuần hoàn và hạn chế tình trạng ứ trệ máu ở chi dưới.

5.1. Hạn chế đứng hoặc ngồi quá lâu

Nếu công việc yêu cầu đứng hoặc ngồi trong thời gian dài, bạn nên:

• Thay đổi tư thế thường xuyên.
• Tranh thủ đi lại nhẹ nhàng sau mỗi khoảng thời gian làm việc.
• Tránh ngồi bắt chéo chân quá lâu nếu khiến bạn khó chịu.
• Khi ngồi, có thể vận động cổ chân bằng cách gập và duỗi bàn chân.

Việc duy trì hoạt động cơ bắp chân giúp hỗ trợ dòng máu trở về tim.

5.2. Duy trì vận động phù hợp

Đi bộ, đạp xe nhẹ nhàng và bơi lội là những hoạt động có thể hỗ trợ hoạt động của cơ bắp chân.

Bạn có thể lựa chọn:

• Đi bộ mỗi ngày tùy theo khả năng.
• Tập các động tác gập, duỗi cổ chân.
• Nhón gót và hạ gót chân nhẹ nhàng khi đứng vững.
• Bơi lội hoặc vận động dưới nước nếu điều kiện cho phép.

Nên duy trì vận động đều đặn, tránh tập luyện quá sức hoặc thực hiện động tác gây đau.

5.3. Kê cao chân khi nghỉ ngơi

Kê cao chân có thể giúp giảm cảm giác nặng chân và phù do ứ trệ tĩnh mạch.

Khi nghỉ ngơi, bạn có thể:

• Nằm ngửa và kê gối dưới cẳng chân.
• Đặt chân ở vị trí cao hơn mức tim nếu cảm thấy thoải mái.
• Dành thời gian nghỉ ngơi sau những khoảng thời gian phải đứng lâu.

Không cần cố định một tư thế quá lâu. Hãy thay đổi tư thế phù hợp để tránh khó chịu.

5.4. Kiểm soát cân nặng

Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, việc xây dựng chế độ ăn uống cân đối và vận động hợp lý có thể giúp giảm áp lực lên hệ thống tĩnh mạch chi dưới.

Nên ưu tiên:

• Rau xanh và trái cây.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Thực phẩm giàu chất xơ.
• Nguồn đạm phù hợp.
• Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể.

Không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào có thể chữa khỏi suy giãn tĩnh mạch. Chế độ dinh dưỡng hợp lý chủ yếu hỗ trợ sức khỏe tổng thể và kiểm soát cân nặng.

5.5. Chăm sóc và bảo vệ vùng da chân

Người có suy giãn tĩnh mạch nên chú ý đến tình trạng da, đặc biệt quanh mắt cá chân.

Một số lưu ý:

• Giữ da sạch sẽ và tránh để da quá khô.
• Sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp nếu da khô.
• Tránh gãi mạnh vùng da ngứa.
• Hạn chế va chạm gây tổn thương vùng tĩnh mạch nổi.
• Theo dõi những vết thương nhỏ để phát hiện dấu hiệu bất thường.

Nếu xuất hiện vết loét, vùng da đỏ nóng, đau hoặc có dịch bất thường, nên đi khám để được hướng dẫn chăm sóc.

5.6. Sử dụng vớ y khoa khi có chỉ định phù hợp

Vớ y khoa hay vớ áp lực là loại vớ tạo áp lực có kiểm soát lên chân, giúp hỗ trợ máu lưu thông theo hướng trở về tim và giảm phù ở một số người.

Tuy nhiên, không phải ai bị suy giãn tĩnh mạch cũng có thể tự mua và sử dụng bất kỳ loại vớ nào.

Trước khi sử dụng cần lưu ý:

• Được nhân viên y tế đánh giá tình trạng tuần hoàn.
• Chọn kích cỡ phù hợp với số đo chân.
• Lựa chọn mức áp lực theo hướng dẫn chuyên môn.
• Mang và tháo vớ đúng cách.
• Theo dõi cảm giác đau, tê, lạnh hoặc thay đổi màu sắc bàn chân khi sử dụng.

Người có bệnh động mạch ngoại biên hoặc tuần hoàn động mạch chân kém cần được đánh giá trước khi sử dụng vớ áp lực. Không tự ý chọn loại áp lực cao vì có thể không phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Vớ áp lực hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch chi dưới.

6. Khi nào cần thăm khám và điều trị suy giãn tĩnh mạch?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế khi có một trong những biểu hiện sau:

• Tĩnh mạch chân nổi rõ và ngày càng lan rộng.
• Đau, nặng chân hoặc phù chân thường xuyên.
• Da vùng cẳng chân hoặc mắt cá thay đổi màu sắc.
• Xuất hiện ngứa kéo dài hoặc vết loét lâu lành.
• Các biện pháp chăm sóc tại nhà không giúp cải thiện triệu chứng.
• Tĩnh mạch bị chảy máu.

Bác sĩ có thể khám lâm sàng và chỉ định siêu âm Doppler mạch máu khi cần thiết để đánh giá cấu trúc tĩnh mạch và dòng máu lưu thông.

Tùy tình trạng, phương pháp xử trí có thể bao gồm thay đổi lối sống, vớ áp lực, điều trị bằng thủ thuật nội mạch hoặc phẫu thuật. Không phải mọi trường hợp đều cần can thiệp.

7. Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc suy giãn tĩnh mạch chân

Một số thói quen có thể khiến người bệnh chủ quan hoặc chăm sóc không đúng cách:

Tự ý mua thuốc điều trị theo quảng cáo: Không nên tin vào các sản phẩm được quảng cáo có khả năng làm tan hoàn toàn tĩnh mạch giãn hoặc chữa khỏi bệnh mà không cần thăm khám.

• Lạm dụng các loại kem bôi: Kem bôi ngoài da không thể tự khôi phục chức năng van tĩnh mạch đã suy yếu.
• Ngồi hoặc đứng liên tục nhiều giờ: Ít vận động có thể làm tăng tình trạng ứ trệ tuần hoàn ở chân.
• Tự mua vớ áp lực không phù hợp: Sai kích cỡ hoặc mức áp lực có thể gây khó chịu và không phù hợp với một số bệnh lý mạch máu.
• Bỏ qua dấu hiệu bất thường: Đau, sưng một bên chân đột ngột hoặc khó thở không nên được xem là biểu hiện thông thường của suy giãn tĩnh mạch.

8. Câu hỏi thường gặp về suy giãn tĩnh mạch chân

8.1. Suy giãn tĩnh mạch chân có tự khỏi không?

Suy giãn tĩnh mạch thường không tự biến mất khi hệ thống van tĩnh mạch đã suy yếu. Một số biện pháp chăm sóc có thể giúp giảm triệu chứng, nhưng không đồng nghĩa phục hồi hoàn toàn cấu trúc tĩnh mạch.

8.2. Đứng lâu có gây suy giãn tĩnh mạch chân không?

Đứng lâu là một yếu tố có thể làm tăng nguy cơ hoặc khiến triệu chứng nặng hơn, đặc biệt khi kết hợp với ít vận động, tuổi cao, thừa cân và yếu tố di truyền.

8.3. Người bị suy giãn tĩnh mạch có nên đi bộ không?

Đi bộ nhẹ nhàng thường là hoạt động phù hợp vì giúp cơ bắp chân co bóp và hỗ trợ máu lưu thông. Tuy nhiên, nên điều chỉnh cường độ theo thể trạng và tránh vận động khi có triệu chứng bất thường chưa được đánh giá.

8.4. Suy giãn tĩnh mạch chân có nên mang vớ y khoa không?

Vớ y khoa có thể hỗ trợ giảm phù và khó chịu ở một số người. Tuy nhiên, cần được đánh giá tình trạng tuần hoàn, chọn đúng kích cỡ và mức áp lực trước khi sử dụng.

8.5. Suy giãn tĩnh mạch chân có nguy cơ gây huyết khối không?

Người mắc bệnh tĩnh mạch có thể có các biến chứng liên quan đến huyết khối, nhưng suy giãn tĩnh mạch nông không đồng nghĩa với huyết khối tĩnh mạch sâu. Khi một bên chân đột ngột sưng, đau hoặc nóng đỏ, cần được kiểm tra sớm.

9. Kết luận

Suy giãn tĩnh mạch chân là tình trạng cần được quan tâm, đặc biệt ở người thường xuyên đứng hoặc ngồi lâu, người lớn tuổi và người có tiền sử gia đình mắc bệnh tĩnh mạch.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như nổi gân xanh, đau mỏi, nặng chân, phù mắt cá và thay đổi màu sắc da giúp người bệnh chủ động thăm khám khi cần thiết.

Duy trì vận động, hạn chế đứng hoặc ngồi quá lâu, kê cao chân khi nghỉ ngơi và chăm sóc da đúng cách là những biện pháp hỗ trợ hữu ích. Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc vớ áp lực khi chưa được tư vấn phù hợp.

Lời khuyên từ Nhà thuốc Wellcare

Nếu thường xuyên bị đau mỏi, nặng chân hoặc nhận thấy các tĩnh mạch nổi bất thường, bạn nên chủ động tìm hiểu và kiểm tra sức khỏe tĩnh mạch. 

Dược sĩ có thể hỗ trợ giải đáp những thắc mắc về chăm sóc sức khỏe và sử dụng sản phẩm hỗ trợ phù hợp; trường hợp nghi ngờ bệnh lý cần được bác sĩ thăm khám.

Nhà thuốc Wellcare – An tâm chăm sóc sức khỏe gia đình bạn.

Tài liệu tham khảo

1. NHS – Varicose veins: https://www.nhs.uk/conditions/varicose-veins/
2. MedlinePlus – Varicose and other vein problems: self-care: https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000615.htm
3. Society for Vascular Surgery – Chronic Venous Insufficiency: https://vascular.org/your-vascular-health/vascular-conditions/chronic-venous-insufficiency
4. CDC – About Venous Thromboembolism (Blood Clots): https://www.cdc.gov/blood-clots/about/
5. NHS – Deep vein thrombosis (DVT): https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
6. MedlinePlus – Venous insufficiency: https://medlineplus.gov/ency/article/000203.htm

Nội dung nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Tổng hợp thông tin – Dược sĩ Nguyễn Hồng Châu

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, bổ sung vitamin và khoáng chất cho bé.

Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0339.455.839  hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!