Loãng xương ở người trưởng thành – Dấu hiệu âm thầm và cách phòng ngừa

Loãng xương là tình trạng mật độ và chất lượng xương suy giảm, khiến xương trở nên yếu, giòn và dễ gãy hơn. Điểm đáng chú ý là bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài. Nhiều người chỉ phát hiện khi bị gãy xương sau một cú ngã nhẹ hoặc gặp chấn thương không đáng kể. Tuổi tác, thay đổi nội tiết tố, chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối và ít vận động đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương. Vậy loãng xương có dấu hiệu nào cần lưu ý và người trưởng thành nên làm gì để phòng ngừa?

1. Loãng xương là gì?

Loãng xương là bệnh lý của hệ xương, xảy ra khi quá trình tạo xương không còn cân bằng với quá trình hủy xương. Theo thời gian, mật độ xương giảm và cấu trúc bên trong xương suy yếu, làm tăng nguy cơ gãy xương.

Xương bình thường và Loãng xương

Xương là mô sống liên tục được tái tạo. Trong quá trình này, cơ thể vừa loại bỏ mô xương cũ vừa hình thành mô xương mới. Khi tuổi tăng, đặc biệt sau mãn kinh ở phụ nữ, quá trình mất xương có thể diễn ra nhanh hơn quá trình tạo xương.

Loãng xương có thể ảnh hưởng đến nhiều vị trí, nhưng các vùng thường gặp gãy xương do loãng xương gồm:

• Cột sống, đặc biệt là các đốt sống.
• Cổ xương đùi và vùng hông.
• Cổ tay.
• Một số xương khác khi chịu lực hoặc chấn thương nhẹ.

Loãng xương không đơn thuần là thiếu canxi. Đây là tình trạng liên quan đến nhiều yếu tố như tuổi tác, nội tiết, di truyền, dinh dưỡng, vận động, bệnh lý nền và một số loại thuốc.

2. Vì sao loãng xương thường diễn tiến âm thầm?

Ở giai đoạn đầu, người bị loãng xương thường không cảm thấy đau nhức hoặc có biểu hiện đặc trưng. Mật độ xương có thể suy giảm trong nhiều năm mà không gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày.

Điều này khiến người bệnh dễ bỏ qua nguy cơ, nhất là khi vẫn đi lại và vận động bình thường. Đến khi xương yếu đáng kể, một cú ngã nhẹ, va chạm hoặc thậm chí một hoạt động sinh hoạt thông thường cũng có thể dẫn đến gãy xương.

Vì vậy, không nên chờ đến khi xuất hiện đau nhức hoặc gãy xương mới quan tâm đến sức khỏe xương. Người có yếu tố nguy cơ nên trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá và cân nhắc kiểm tra mật độ xương khi phù hợp.

3. Dấu hiệu loãng xương ở người trưởng thành cần lưu ý

Loãng xương thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Những biểu hiện như đau lưng, giảm chiều cao hoặc thay đổi tư thế có thể xuất hiện khi bệnh đã gây tổn thương cấu trúc xương, đặc biệt là gãy lún đốt sống. 

3.1. Đau lưng kéo dài

Người bệnh có thể bị đau lưng do xẹp hoặc gãy lún đốt sống. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài, đôi khi tăng khi đứng, đi lại hoặc thay đổi tư thế.

Tuy nhiên, đau lưng là triệu chứng của nhiều vấn đề cơ xương khớp và không thể chỉ dựa vào biểu hiện này để kết luận loãng xương.

3.2. Giảm chiều cao theo thời gian

Khi các đốt sống bị lún hoặc biến dạng, chiều cao cơ thể có thể giảm dần. Nếu nhận thấy chiều cao giảm rõ rệt so với trước đây, đặc biệt ở người lớn tuổi, nên đi khám để được đánh giá.

3.3. Dáng lưng còng hoặc thay đổi tư thế

Gãy lún nhiều đốt sống có thể làm cột sống cong về phía trước, khiến lưng có vẻ gù hoặc còng hơn. Một số người gặp khó khăn khi đứng thẳng hoặc duy trì tư thế trong thời gian dài.

3.4. Gãy xương sau va chạm nhẹ

Đây là biểu hiện đáng chú ý của xương yếu. Người bệnh có thể bị gãy xương sau một cú ngã từ tư thế đứng, va chạm nhẹ hoặc hoạt động không gây chấn thương đáng kể ở người có xương khỏe mạnh.

Các vị trí thường gặp gồm cổ tay, cột sống và vùng hông. Gãy xương do xương yếu có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động và sinh hoạt độc lập.

Lưu ý: Đau lưng, giảm chiều cao hoặc dáng lưng còng không phải lúc nào cũng do loãng xương. Nếu có các biểu hiện này, người bệnh nên được thăm khám thay vì tự kết luận nguyên nhân.

4. Những yếu tố làm tăng nguy cơ loãng xương

Loãng xương có thể xuất hiện ở cả nam và nữ. Tuy nhiên, nguy cơ thường tăng theo tuổi và chịu ảnh hưởng của một số yếu tố sau:

4.1. Tuổi tác và thay đổi nội tiết tố

Khi tuổi càng cao, quá trình mất xương thường diễn ra nhanh hơn quá trình tạo xương. Ở phụ nữ, sự suy giảm estrogen sau mãn kinh có thể thúc đẩy quá trình mất xương, đặc biệt trong những năm đầu sau mãn kinh.

Phụ nữ mãn kinh sớm (trước 45 tuổi), đặc biệt là người mãn kinh trước 40 tuổi do suy buồng trứng sớm hoặc phẫu thuật, có nguy cơ suy giảm mật độ xương cao hơn.

Ở nam giới, tình trạng suy giảm testosterone hoặc suy sinh dục cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình duy trì khối lượng xương. Vì vậy, loãng xương không chỉ là vấn đề sức khỏe của phụ nữ sau mãn kinh mà còn cần được quan tâm ở nam giới lớn tuổi và những người có rối loạn nội tiết.

4.2. Chế độ ăn thiếu canxi và vitamin D

Canxi là khoáng chất quan trọng cấu tạo nên xương. Vitamin D hỗ trợ cơ thể hấp thu canxi từ đường tiêu hóa.

Nếu chế độ ăn kéo dài không cung cấp đủ các dưỡng chất cần thiết, sức khỏe xương có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, bổ sung canxi và vitamin D cần dựa trên nhu cầu, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe, không nên tự dùng liều cao.

4.3. Ít vận động

Hoạt động thể chất, đặc biệt là bài tập chịu trọng lượng cơ thể và tập tăng cường sức mạnh cơ, góp phần duy trì sức khỏe xương và cơ bắp.

Người ít vận động hoặc phải nằm, ngồi bất động kéo dài có thể đối mặt với nguy cơ mất xương và suy giảm thể lực.

4.4. Hút thuốc và sử dụng nhiều rượu bia

Hút thuốc lá và tiêu thụ nhiều rượu bia là những yếu tố lối sống có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe xương. Hạn chế rượu bia và ngừng hút thuốc là những thay đổi có lợi cho sức khỏe tổng thể.

4.5. Bệnh lý nền và một số loại thuốc

Một số bệnh lý mạn tính có thể làm ảnh hưởng đến quá trình tạo xương, hủy xương hoặc khả năng hấp thu dưỡng chất cần thiết cho hệ xương. Những tình trạng đáng lưu ý gồm:

• Bệnh viêm khớp dạng thấp: Tình trạng viêm kéo dài và một số phương pháp điều trị có thể làm tăng nguy cơ mất xương.
• Rối loạn nội tiết: Cường giáp, cường cận giáp và một số rối loạn hormone có thể ảnh hưởng đến mật độ xương.
• Bệnh lý đường tiêu hóa gây kém hấp thu: Bệnh Celiac, bệnh Crohn và một số tình trạng kém hấp thu kéo dài có thể làm giảm khả năng hấp thu canxi, vitamin D, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe xương.
• Sử dụng một số loại thuốc kéo dài: Đặc biệt là glucocorticoid (corticosteroid), ngoài ra còn có một số thuốc điều trị ung thư, thuốc chống co giật và thuốc ảnh hưởng đến hormone sinh dục.

Người mắc các bệnh lý trên hoặc phải sử dụng thuốc kéo dài nên trao đổi với bác sĩ về nguy cơ loãng xương, thời điểm cần kiểm tra mật độ xương và biện pháp bảo vệ sức khỏe xương phù hợp. Không tự ý ngừng thuốc đang điều trị.

4.6. Tiền sử gia đình và thể trạng cũng ảnh hưởng đến nguy cơ loãng xương

Ngoài những yếu tố kể trên, một số đặc điểm cá nhân và tiền sử sức khỏe cũng có thể làm tăng nguy cơ mất xương và gãy xương:

• Tiền sử gia đình: Người có cha hoặc mẹ từng bị gãy xương vùng hông có nguy cơ loãng xương và gãy xương cao hơn.
• Từng bị gãy xương do chấn thương nhẹ: Đây có thể là dấu hiệu cho thấy xương đang suy yếu và làm tăng nguy cơ gãy xương trong tương lai.
• Thể trạng nhẹ cân: Người có cân nặng hoặc chỉ số BMI thấp có nguy cơ gãy xương cao hơn, đặc biệt là gãy xương vùng hông.
• Mãn kinh sớm hoặc suy giảm hormone sinh dục: Tình trạng này có thể thúc đẩy quá trình mất xương, làm tăng nguy cơ loãng xương.
• Rối loạn hấp thu dưỡng chất: Một số bệnh lý đường tiêu hóa như bệnh Celiac, bệnh Crohn hoặc tình trạng kém hấp thu kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu canxi và vitamin D, từ đó tác động đến sức khỏe xương.

Nếu có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ trên, bạn nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ gãy xương và tư vấn biện pháp theo dõi phù hợp.

5. Cách phòng ngừa loãng xương ở người trưởng thành

Phòng ngừa loãng xương cần được thực hiện lâu dài, thông qua dinh dưỡng, vận động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Những biện pháp này có lợi cho sức khỏe xương ở nhiều độ tuổi, không chỉ người cao tuổi.

5.1. Bổ sung đủ canxi từ chế độ ăn

Nguồn thực phẩm cung cấp canxi

Canxi có vai trò quan trọng trong cấu tạo và duy trì độ chắc khỏe của xương. Người trưởng thành nên đa dạng nguồn thực phẩm cung cấp canxi, chẳng hạn:

• Sữa và các sản phẩm từ sữa.
• Cá nhỏ ăn được cả xương.
• Đậu phụ được chế biến với muối canxi.
• Rau xanh phù hợp như cải thìa, cải xoăn và bông cải xanh.
• Thực phẩm được tăng cường canxi theo thông tin trên nhãn.

Nhu cầu canxi không giống nhau ở mọi lứa tuổi và nhóm đối tượng. Người có nguy cơ loãng xương hoặc đang điều trị bệnh nên được tư vấn lượng canxi phù hợp.

Bổ sung canxi và vitamin D khi chế độ ăn chưa đáp ứng đủ nhu cầu

Bên cạnh việc duy trì chế độ ăn giàu canxi, vitamin D và vận động phù hợp, người trưởng thành có nhu cầu bổ sung dưỡng chất có thể tham khảo các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe xương. Một lựa chọn là NMI Natural Calci USA – thực phẩm bảo vệ sức khỏe có công thức kết hợp canxi từ sữa (canxi citrat), magie, kẽm, mangan, boron, đồng và vitamin D3, góp phần bổ sung các khoáng chất cần thiết cho xương và răng. Sản phẩm có công dụng hỗ trợ xương răng chắc khỏe, hỗ trợ giảm nguy cơ loãng xương. Tuy nhiên, việc bổ sung canxi cần căn cứ vào khẩu phần ăn, nhu cầu từng người và tình trạng sức khỏe; người đã được chẩn đoán loãng xương không nên tự ý dùng sản phẩm thay cho phác đồ điều trị của bác sĩ.

Người đọc có thể tìm hiểu thêm về thành phần, cách dùng và các lưu ý của NMI Natural Calci USA tại Nhà thuốc Wellcare

5.2. Đảm bảo vitamin D phù hợp

Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi và hỗ trợ duy trì sức khỏe xương. Có thể bổ sung vitamin D thông qua một số thực phẩm như cá béo, lòng đỏ trứng và thực phẩm được tăng cường vitamin D.

Ánh nắng mặt trời cũng góp phần giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, nhưng thời gian tiếp xúc phù hợp còn phụ thuộc vào điều kiện môi trường, loại da và tình trạng sức khỏe. Không nên phơi nắng kéo dài hoặc bỏ qua các biện pháp bảo vệ da.

Nếu nghi ngờ thiếu vitamin D, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm và bổ sung. Không tự sử dụng vitamin D liều cao trong thời gian dài.

5.3. Duy trì vận động thường xuyên

Vận động giúp duy trì sức mạnh cơ bắp, khả năng thăng bằng và hỗ trợ sức khỏe xương.

Một số hình thức vận động có thể cân nhắc:

• Đi bộ theo khả năng.
• Tập kháng lực với mức độ phù hợp.
• Tập đứng lên – ngồi xuống có kiểm soát.
• Tập thăng bằng và các bài tập cải thiện tư thế.

Người đã được chẩn đoán loãng xương, từng gãy xương hoặc có nguy cơ té ngã nên được hướng dẫn bài tập phù hợp. Tránh tự tập các động tác có nguy cơ té ngã, xoắn vặn hoặc gập cột sống quá mức khi chưa được hướng dẫn.

5.4. Không hút thuốc và hạn chế rượu bia

Ngừng hút thuốc, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế rượu bia là những bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe xương.

5.5. Duy trì cân nặng và chế độ dinh dưỡng cân bằng

Người trưởng thành nên duy trì cân nặng phù hợp, ăn đa dạng thực phẩm và đảm bảo đủ chất đạm. Không nên áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức hoặc giảm cân nhanh khiến cơ thể thiếu dưỡng chất.

5.6. Phòng tránh té ngã trong sinh hoạt

Phòng té ngã đặc biệt quan trọng ở người lớn tuổi hoặc người đã có loãng xương. Có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản:

• Giữ sàn nhà khô ráo, hạn chế vật cản.
• Sử dụng thảm chống trượt ở khu vực dễ ẩm ướt.
• Bố trí đủ ánh sáng tại hành lang và cầu thang.
• Sử dụng tay vịn khi cần thiết.
• Mang giày dép vừa chân, có độ bám tốt.
• Kiểm tra thị lực và trao đổi với bác sĩ về thuốc có thể gây chóng mặt hoặc mất thăng bằng.

Các hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị kết hợp vận động tăng sức mạnh, cải thiện thăng bằng và đánh giá nguy cơ té ngã ở người có nguy cơ gãy xương.

6. Khi nào nên kiểm tra mật độ xương?

Đo mật độ xương là phương pháp giúp đánh giá tình trạng xương và hỗ trợ bác sĩ xác định nguy cơ gãy xương. Phương pháp thường được sử dụng là đo hấp thụ tia X năng lượng kép (DXA), thường thực hiện tại vùng hông và cột sống.

Không phải tất cả người trưởng thành đều cần đo mật độ xương thường xuyên. Bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định ở những người:

• Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên: Nên được tầm soát loãng xương để đánh giá nguy cơ gãy xương.
• Phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi: Nên được đánh giá các yếu tố nguy cơ như thể trạng nhẹ cân, tiền sử gia đình có gãy xương do loãng xương hoặc các yếu tố làm tăng nguy cơ mất xương.
• Người từng bị gãy xương sau chấn thương nhẹ.
• Người có tiền sử gia đình gãy xương do loãng xương.
• Người sử dụng glucocorticoid kéo dài hoặc có bệnh lý làm tăng nguy cơ mất xương.
• Người bị giảm chiều cao hoặc có dấu hiệu nghi ngờ gãy lún đốt sống.

Ngưỡng tuổi và tiêu chí sàng lọc có thể khác nhau giữa các hướng dẫn. Vì vậy, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xác định thời điểm kiểm tra phù hợp, thay vì tự đặt lịch đo theo một mốc tuổi áp dụng cho tất cả mọi người.

7. Khi nào cần đi khám?

Người trưởng thành nên đi khám nếu có đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân, giảm chiều cao, thay đổi tư thế hoặc từng gãy xương sau va chạm nhẹ.

Nếu xuất hiện đau dữ dội sau té ngã hoặc chấn thương, biến dạng chi, không thể đứng hoặc đi lại, cần được đánh giá y tế sớm. Không nên cố vận động hoặc tự xoa bóp vùng nghi ngờ gãy xương.

Người đã được chẩn đoán loãng xương cần tái khám theo lịch để theo dõi nguy cơ gãy xương và đánh giá hiệu quả điều trị. Dinh dưỡng và vận động là nền tảng quan trọng nhưng không thay thế thuốc điều trị khi bác sĩ xác định người bệnh cần dùng thuốc. 

8. Câu hỏi thường gặp về loãng xương

8.1. Loãng xương có dấu hiệu nhận biết sớm không?

Loãng xương thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Bệnh có thể chỉ được phát hiện khi đo mật độ xương hoặc sau khi xảy ra gãy xương.

8.2. Người trẻ có bị loãng xương không?

Có. Loãng xương có thể xuất hiện ở người trẻ nếu có các yếu tố nguy cơ như bệnh lý nền, rối loạn nội tiết, sử dụng một số thuốc kéo dài, thiếu dinh dưỡng hoặc bất động lâu ngày. Tuy nhiên, nguy cơ thường tăng theo tuổi.

8.3. Đau lưng có phải dấu hiệu loãng xương?

Đau lưng có thể liên quan đến gãy lún đốt sống do loãng xương, nhưng cũng có nhiều nguyên nhân khác. Cần thăm khám để xác định nguyên nhân, đặc biệt nếu đau kéo dài hoặc đi kèm giảm chiều cao, thay đổi tư thế.

8.4. Tập thể dục có giúp phòng ngừa loãng xương không?

Có. Các bài tập chịu trọng lượng cơ thể, tập tăng sức mạnh cơ và tập thăng bằng có thể hỗ trợ sức khỏe xương, cơ và giảm nguy cơ té ngã. Bài tập cần được điều chỉnh theo tuổi, thể trạng và tình trạng xương của từng người.

9. Kết luận

Loãng xương là bệnh lý có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài, làm tăng nguy cơ gãy xương và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Việc không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu khiến nhiều người chủ quan, đặc biệt khi chưa từng gặp chấn thương.

Để bảo vệ sức khỏe xương, người trưởng thành nên duy trì chế độ ăn đủ canxi và vitamin D, vận động phù hợp, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và chủ động phòng tránh té ngã. Người có yếu tố nguy cơ nên trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá mật độ xương và theo dõi sức khỏe định kỳ.

Nguồn tham khảo

1. NIAMS – Osteoporosis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take.
   niams.nih.gov
2. USPSTF – Osteoporosis to Prevent Fractures: Screening, 2025.
   United States Preventive Services Taskforce
3. Agency for Care Effectiveness Singapore – Osteoporosis: Diagnosis and Management.
   Agency for Care Effectiveness
4. RACGP – Osteoporosis.
   Osteoporosis
5. ACOG – Osteoporosis.

Nội dung nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Tổng hợp thông tin – Dược sĩ Nguyễn Hồng Châu

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, bổ sung vitamin và khoáng chất cho bé.

Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0339.455.839  hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!