Gout ở người trưởng thành – Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và chế độ ăn

Gout không chỉ là “bệnh nhà giàu” của những người hay nhậu nhẹt như nhiều người vẫn nghĩ. Có người ăn uống khá điều độ vẫn mắc bệnh, trong khi người khác ăn uống thoải mái lại không sao.

 Vậy điều gì thật sự khiến các tinh thể urat lắng đọng trong khớp, và thực đơn hằng ngày có thể giúp ích đến đâu? Cùng tìm hiểu dấu hiệu, nguyên nhân và cách ăn uống phù hợp cho người bị gout.  

1. Bệnh gout là gì?

Gout là một dạng viêm khớp xảy ra khi tinh thể urat, chủ yếu là tinh thể monosodium urate, tích tụ trong khớp hoặc mô xung quanh. Tình trạng này thường liên quan đến nồng độ acid uric trong máu tăng kéo dài.

 Acid uric là sản phẩm được tạo ra khi cơ thể phân giải purin – một hợp chất có trong tế bào và một số loại thực phẩm. Bình thường, acid uric được đào thải chủ yếu qua thận. Khi cơ thể tạo ra quá nhiều acid uric hoặc thận đào thải không hiệu quả, nồng độ chất này có thể tăng lên.

Tuy nhiên, acid uric máu cao không đồng nghĩa chắc chắn một người đã mắc gout. Một số người có nồng độ acid uric tăng nhưng chưa từng xuất hiện cơn viêm khớp do gout. Ngược lại, nồng độ acid uric có thể giảm hoặc ở mức bình thường trong một đợt gout cấp, vì vậy cần được bác sĩ đánh giá dựa trên tổng hợp triệu chứng và xét nghiệm. Gout thường gặp ở nam giới trưởng thành và nguy cơ có thể tăng theo tuổi. Tuy nhiên, phụ nữ, đặc biệt sau mãn kinh, cũng có thể mắc bệnh.

2. Dấu hiệu nhận biết gout ở người trưởng thành

Triệu chứng gout thường xuất hiện thành từng đợt. Người bệnh có thể không có biểu hiện trong khoảng thời gian giữa các cơn, nhưng điều đó không có nghĩa bệnh đã khỏi.

2.1. Đau khớp đột ngột và dữ dội

Một trong những biểu hiện điển hình là cơn đau khớp xuất hiện bất ngờ, thường vào ban đêm hoặc gần sáng. Cơn đau có thể tăng nhanh và đạt mức nghiêm trọng trong khoảng 24 giờ.

Vị trí thường bị ảnh hưởng gồm:

• Khớp bàn ngón chân cái.
• Cổ chân và các khớp bàn chân.
• Khớp gối.
• Cổ tay, ngón tay và khuỷu tay.

Trong nhiều trường hợp, cơn gout đầu tiên chỉ ảnh hưởng đến một khớp.

2.2. Khớp sưng, nóng và đỏ

Khớp bị ảnh hưởng có thể sưng rõ, vùng da bên ngoài nóng hơn so với khu vực xung quanh và chuyển sang màu đỏ. Người bệnh có thể cảm thấy đau tăng khi chạm nhẹ, đi lại hoặc cử động khớp.

Một số trường hợp còn bị hạn chế vận động do đau và sưng.

2.3. Cơn đau có thể tái phát

Sau một đợt cấp, triệu chứng có thể giảm dần và người bệnh trở lại sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng tăng acid uric và lắng đọng tinh thể urat không được kiểm soát, các cơn viêm khớp có thể tái diễn.

Khoảng thời gian giữa các cơn không giống nhau ở mọi người. Một số người có thể không đau trong nhiều tháng hoặc nhiều năm trước khi xuất hiện đợt tiếp theo.

2.4. Xuất hiện hạt tophi ở giai đoạn mạn tính

Khi gout kéo dài và không được kiểm soát tốt, tinh thể urat có thể tích tụ thành các khối dưới da, gọi là hạt tophi.

Hạt tophi thường xuất hiện ở:

• Vành tai.
• Ngón tay, ngón chân.
• Khuỷu tay.
• Gân gót và vùng quanh khớp.

Các hạt này có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến vận động hoặc làm biến dạng khớp khi bệnh tiến triển. Gout kéo dài còn có thể liên quan đến tổn thương khớp và sỏi thận.

3. Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ mắc gout

Gout liên quan đến sự tăng acid uric và lắng đọng tinh thể urat. Tình trạng này có thể chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố kết hợp.

3.1. Thận đào thải acid uric kém

Thận đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ acid uric khỏi cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, quá trình đào thải có thể kém hiệu quả, khiến acid uric tích tụ trong máu.

3.2. Chế độ ăn chứa nhiều purin

Một số thực phẩm giàu purin có thể góp phần làm tăng acid uric, đặc biệt khi được tiêu thụ thường xuyên với lượng lớn. Những nhóm thực phẩm đáng lưu ý gồm nội tạng động vật, một số loại thịt đỏ và hải sản.

3.3. Uống nhiều rượu bia và đồ uống có đường

Rượu bia, đặc biệt là bia, có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn gout. Đồ uống chứa nhiều đường bổ sung hoặc fructose cũng là yếu tố nên hạn chế.

3.4. Thừa cân, béo phì và bệnh lý đi kèm

Thừa cân hoặc béo phì có thể làm tăng nguy cơ gout. Bệnh cũng thường đi kèm một số vấn đề sức khỏe như tăng huyết áp, bệnh thận, rối loạn chuyển hóa và đái tháo đường.

3.5. Yếu tố di truyền, tuổi và thuốc đang sử dụng

Tiền sử gia đình, tuổi tác và giới tính có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc gout. Ngoài ra, một số thuốc như thuốc lợi tiểu có thể làm thay đổi nồng độ acid uric. Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc đổi thuốc đang dùng mà cần trao đổi với bác sĩ.

4. Người bệnh gout nên ăn gì?

Chế độ ăn hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát bệnh và giảm một số yếu tố kích phát cơn gout. Tuy nhiên, hiện chưa có một chế độ ăn đơn lẻ được chứng minh có thể ngăn hoàn toàn các đợt gout hoặc thay thế thuốc hạ acid uric. Người bệnh nên hướng đến chế độ ăn cân bằng, đa dạng và phù hợp với tình trạng sức khỏe.

4.1. Rau củ và trái cây nguyên quả

Rau xanh và trái cây nguyên quả giúp bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất. Người bệnh có thể lựa chọn nhiều loại rau củ khác nhau trong bữa ăn hằng ngày.

Nên ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì nước ép hoặc đồ uống trái cây có thêm đường. Không cần tự ý loại bỏ toàn bộ rau củ chỉ vì một số loại có chứa purin thực vật.

4.2. Sữa và chế phẩm từ sữa ít béo

Sữa ít béo, sữa chua ít béo và một số chế phẩm từ sữa có thể được đưa vào chế độ ăn cân bằng nếu người bệnh dung nạp tốt.

4.3. Trứng và nguồn đạm phù hợp

Trứng có thể là một lựa chọn bổ sung protein. Người bệnh cũng có thể trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng để lựa chọn khẩu phần thịt, cá và các nguồn đạm phù hợp với tình trạng bệnh.

4.4. Ngũ cốc nguyên hạt

Gạo lứt, yến mạch và các loại ngũ cốc nguyên hạt có thể giúp bữa ăn đa dạng hơn. Nên kết hợp với rau củ và nguồn đạm phù hợp thay vì phụ thuộc vào một nhóm thực phẩm duy nhất.

4.5. Uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe

Duy trì đủ nước giúp hỗ trợ hoạt động bài tiết của cơ thể. Tuy nhiên, lượng nước cần uống phụ thuộc vào tuổi, mức độ vận động, chức năng thận, tim và chỉ định y tế.

Người mắc bệnh thận, suy tim hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp, không tự áp dụng lời khuyên uống thật nhiều nước.

5. Bệnh gout nên hạn chế những thực phẩm nào?

Không phải người bệnh nào cũng cần kiêng tuyệt đối mọi thực phẩm có purin. Việc lựa chọn nên tập trung vào nhóm có hàm lượng purin cao, lượng tiêu thụ và tần suất sử dụng.

Các khuyến nghị về hạn chế rượu bia, purin và đồ uống nhiều fructose được đề cập trong hướng dẫn điều trị gout của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ và tài liệu của NIAMS.

Lưu ý: Không nên tự loại bỏ hoàn toàn các loại đậu, rau hoặc nấm khỏi thực đơn chỉ vì chúng có chứa purin. Việc xây dựng khẩu phần cần xem xét tổng thể giá trị dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Thực phẩm nên tránh hoặc hạn chế

6. Gợi ý nguyên tắc xây dựng thực đơn cho người bệnh gout

Thay vì áp dụng chế độ ăn kiêng quá khắt khe, người bệnh có thể bắt đầu từ những thay đổi thực tế:

• Ăn đúng bữa, kiểm soát khẩu phần và tránh ăn quá nhiều trong một lần.
• Tăng sự đa dạng của rau củ, trái cây nguyên quả và ngũ cốc nguyên hạt.
• Ưu tiên nguồn đạm phù hợp, hạn chế nội tạng và kiểm soát lượng thịt đỏ.
• Hạn chế bia, rượu và nước ngọt có đường.
• Nếu thừa cân, giảm cân từ từ; tránh nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh.
• Duy trì vận động phù hợp với thể trạng và tình trạng khớp.

Không có thực đơn chung phù hợp cho tất cả người bệnh. Người có bệnh thận, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch nên được tư vấn để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.

7. Khi nào người bệnh gout cần đi khám?

Người trưởng thành nên đi khám nếu xuất hiện cơn đau khớp đột ngột, sưng nóng đỏ, đặc biệt khi đây là lần đầu gặp triệu chứng. Bác sĩ có thể khai thác bệnh sử, khám khớp, xét nghiệm acid uric và cân nhắc xét nghiệm dịch khớp hoặc chẩn đoán hình ảnh khi cần.

Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu khớp sưng đau kèm sốt, rét run hoặc cảm giác mệt nhiều. Đây có thể là dấu hiệu của viêm khớp nhiễm khuẩn – một tình trạng cần xử trí sớm và không nên tự kết luận là gout.

Người đã được chẩn đoán gout cần tái khám theo lịch, đặc biệt khi cơn đau tái phát, xuất hiện hạt tophi hoặc có vấn đề về thận.

Không tự mua thuốc giảm đau, thuốc chống viêm hoặc thuốc hạ acid uric để sử dụng kéo dài. Việc lựa chọn thuốc và mục tiêu điều trị cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên số lần xuất hiện cơn gout, chức năng thận, bệnh lý đi kèm và các thuốc người bệnh đang sử dụng. Thuốc hạ acid uric, nếu được kê đơn, thường cần dùng đều đặn theo hướng dẫn kể cả khi triệu chứng đã giảm.

8. Câu hỏi thường gặp về bệnh gout

8.1. Acid uric máu cao có phải chắc chắn mắc gout không?

Không. Acid uric máu cao là một yếu tố liên quan đến gout nhưng không đủ để khẳng định bệnh. Bác sĩ cần đánh giá thêm triệu chứng, khám khớp và có thể chỉ định xét nghiệm dịch khớp hoặc phương pháp khác.

8.2. Gout thường xuất hiện ở vị trí nào?

Gout thường ảnh hưởng đến khớp bàn ngón chân cái, ngoài ra có thể gặp ở cổ chân, đầu gối, cổ tay, ngón tay và khuỷu tay.

8.3. Người bệnh gout có phải kiêng hoàn toàn thịt không?

Không nhất thiết. Người bệnh cần kiểm soát khẩu phần và hạn chế các loại thịt giàu purin, đặc biệt là nội tạng và một số loại thịt đỏ. Chế độ ăn cần bảo đảm đủ dinh dưỡng, không nên tự ý loại bỏ toàn bộ nguồn đạm.

8.4. Chỉ cần thay đổi chế độ ăn có thể kiểm soát gout không?

Chế độ ăn là một phần hỗ trợ kiểm soát bệnh, nhưng có thể không đủ để kiểm soát nồng độ acid uric ở người đã mắc gout. Một số trường hợp cần thuốc điều trị và theo dõi lâu dài theo chỉ định của bác sĩ.

8.5. Khi hết đau khớp, người bệnh có cần tiếp tục điều trị không?

Có thể vẫn cần. Việc hết đau không đồng nghĩa tinh thể urat đã được loại bỏ hoặc nguy cơ tái phát đã hết. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc mà cần thực hiện theo kế hoạch điều trị của bác sĩ.

9. Kết luận

Gout ở người trưởng thành là bệnh viêm khớp liên quan đến sự lắng đọng tinh thể urat, thường biểu hiện bằng những cơn đau khớp đột ngột, sưng nóng và đỏ. Việc nhận biết sớm triệu chứng, thăm khám đúng lúc và kiểm soát các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa quan trọng trong quản lý bệnh.

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân bằng, hạn chế nội tạng, một số loại hải sản, rượu bia và đồ uống nhiều đường; đồng thời kiểm soát cân nặng và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Thay đổi dinh dưỡng có thể hỗ trợ kiểm soát gout nhưng không thay thế thuốc hoặc việc theo dõi y tế.

Nội dung nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Tổng hợp thông tin – Dược sĩ Nguyễn Hồng Châu

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, bổ sung vitamin và khoáng chất cho bé.

Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0339.455.839  hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!