Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang: Nguyên nhân do đâu?

Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang là tình trạng khá phổ biến, có thể xuất hiện ở người trẻ thường xuyên vận động, người làm việc phải đứng nhiều hoặc người trung niên, cao tuổi. Ban đầu, cơn đau có thể chỉ thoáng qua khi bước lên bậc cao hoặc xuống cầu thang, nhưng theo thời gian, một số người cảm thấy đau rõ hơn, cứng khớp và gặp khó khăn ngay cả trong những hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Nhiều người cho rằng đau đầu gối khi leo cầu thang chỉ đơn giản là do vận động quá sức hoặc dấu hiệu tuổi tác. Tuy nhiên, triệu chứng này còn có thể liên quan đến hội chứng đau khớp chè đùi, thoái hóa khớp gối, tổn thương sụn chêm hoặc các vấn đề về gân và cơ quanh khớp.

Vậy đau khớp gối khi lên xuống cầu thang là dấu hiệu của bệnh gì, tại sao cơn đau thường xuất hiện khi thực hiện động tác này và làm thế nào để cải thiện? Hãy cùng Nhà thuốc Wellcare tìm hiểu những nguyên nhân thường gặp, dấu hiệu cần chú ý và các biện pháp chăm sóc khớp gối khoa học.

Vì sao khớp gối dễ đau khi lên xuống cầu thang?

Cấu tạo khớp gối và các yếu tố khiến đầu gối dễ đau khi lên xuống cầu thang.

Khớp gối là một trong những khớp lớn và phức tạp của cơ thể, có vai trò nâng đỡ trọng lượng và phối hợp các chuyển động như đi bộ, đứng lên, ngồi xuống, chạy hoặc leo cầu thang.

Cấu tạo của khớp gối gồm xương đùi, xương chày và xương bánh chè, kết hợp với sụn khớp, sụn chêm, dây chằng, gân và các nhóm cơ xung quanh. Những cấu trúc này giúp khớp vận động linh hoạt, hấp thu một phần lực tác động và duy trì sự ổn định khi di chuyển.

Khi đi trên mặt phẳng, khớp gối liên tục chịu lực từ trọng lượng cơ thể. Tuy nhiên, khi lên xuống cầu thang, người thực hiện phải gập và duỗi gối với biên độ lớn hơn, đồng thời sử dụng nhiều lực cơ để nâng hoặc hạ cơ thể.

Đặc biệt, cơ tứ đầu đùi phải hoạt động để kiểm soát chuyển động của xương bánh chè và duy trì sự ổn định của chân. Khi khớp gối gập dưới tải trọng, lực tác động lên vùng khớp giữa xương bánh chè và xương đùi có thể tăng lên.

Nếu các cấu trúc quanh khớp đang bị kích thích, viêm hoặc tổn thương, những hoạt động như leo cầu thang, ngồi xổm và đứng lên từ ghế có thể làm cơn đau rõ rệt hơn.

Tuy nhiên, đau khớp gối khi lên xuống cầu thang không đồng nghĩa chắc chắn mắc thoái hóa khớp. Nguyên nhân cần được xác định dựa trên vị trí đau, triệu chứng đi kèm, tuổi tác, mức độ vận động và kết quả thăm khám.

Những nguyên nhân thường gặp gây đau khớp gối khi lên xuống cầu thang

Đau khớp gối khi leo cầu thang có thể xuất hiện do nhiều vấn đề liên quan đến xương, sụn, gân, cơ hoặc những cấu trúc bên trong khớp. Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

Nguyên nhân thường gặp gây đau khớp gối khi lên xuống cầu thang.

1. Hội chứng đau khớp chè đùi

Hội chứng đau khớp chè đùi (Patellofemoral Pain Syndrome – PFPS) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau vùng trước gối, đặc biệt ở người trẻ và những người thường xuyên vận động.

Cơn đau thường xuất hiện ở phía trước hoặc xung quanh xương bánh chè, tăng lên khi thực hiện các hoạt động khiến khớp gối phải gập dưới tải trọng như lên xuống cầu thang, chạy bộ, ngồi xổm hoặc đứng dậy sau khi ngồi lâu.

Tình trạng này có thể liên quan đến việc tăng cường độ vận động quá nhanh, sức mạnh và khả năng phối hợp cơ chưa phù hợp hoặc sự phân bố lực tại khớp chè đùi không tối ưu.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Đau âm ỉ ở phía trước hoặc xung quanh xương bánh chè.
• Đau tăng khi lên xuống cầu thang, đặc biệt khi khớp gối phải chịu lực nhiều.
• Khó chịu khi ngồi lâu với đầu gối gập.
• Đau khi ngồi xổm, chạy hoặc thực hiện các bài tập có động tác gập gối lặp lại.
• Đôi khi xuất hiện tiếng lạo xạo khi gập hoặc duỗi gối.

Theo Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), hội chứng đau khớp chè đùi thường có thể cải thiện bằng điều chỉnh hoạt động và chương trình tập phục hồi chức năng phù hợp.

2. Thoái hóa khớp gối

Thoái hóa khớp gối là bệnh lý khớp thường gặp, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Bệnh liên quan đến những thay đổi của sụn khớp, xương dưới sụn và các mô quanh khớp, khiến khả năng vận động và chịu tải của khớp bị ảnh hưởng.

Người mắc thoái hóa khớp có thể cảm thấy đau khi đi bộ lâu, lên xuống cầu thang, đứng lên từ ghế hoặc thực hiện các hoạt động cần gập gối nhiều.

Những biểu hiện thường gặp gồm:

• Đau tăng khi vận động hoặc chịu lực.
• Cứng khớp sau khi nghỉ ngơi, đặc biệt vào buổi sáng.
• Khó khăn khi đứng lên, ngồi xuống hoặc đi cầu thang.
• Có thể xuất hiện tiếng lạo xạo khi vận động khớp.
• Giảm biên độ vận động hoặc sưng khớp từng đợt.

Theo hướng dẫn của Viện Quốc gia về Chăm sóc sức khỏe và Chất lượng điều trị Vương quốc Anh (NICE), thoái hóa khớp có thể được chẩn đoán lâm sàng ở người từ 45 tuổi trở lên có đau khớp liên quan đến vận động và không cứng khớp buổi sáng, hoặc cứng khớp không kéo dài quá 30 phút.

Tuy nhiên, không phải người lớn tuổi bị đau đầu gối đều mắc thoái hóa khớp, và mức độ đau không phải lúc nào cũng tương ứng với những thay đổi quan sát được trên phim chụp.

3. Viêm hoặc bệnh lý gân bánh chè

Gân bánh chè nằm ở phía trước khớp gối, nối xương bánh chè với xương chày và tham gia vào cơ chế duỗi gối. Khi gân phải chịu lực lặp đi lặp lại vượt quá khả năng thích nghi, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng đau gân bánh chè.

Tình trạng này thường gặp ở người chơi thể thao có nhiều động tác chạy, bật nhảy hoặc thay đổi hướng đột ngột. Tuy nhiên, người ít chơi thể thao nhưng đột ngột tăng cường độ vận động cũng có thể gặp vấn đề tương tự.

Đau thường khu trú ở vùng phía dưới xương bánh chè, tăng khi chạy, nhảy, ngồi xổm hoặc lên xuống cầu thang. Một số người cảm thấy đau rõ lúc bắt đầu vận động hoặc sau những buổi tập kéo dài.

Nếu không được điều chỉnh tải vận động phù hợp, tình trạng đau có thể kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt.

4. Tổn thương sụn chêm

Sụn chêm là cấu trúc sụn sợi nằm giữa xương đùi và xương chày, có vai trò phân bố lực, hỗ trợ ổn định và hấp thu một phần tác động lên khớp gối.

Tổn thương sụn chêm có thể xảy ra sau động tác xoay gối đột ngột, chấn thương thể thao hoặc do những thay đổi thoái hóa theo tuổi tác.

Người bị tổn thương sụn chêm có thể cảm thấy đau ở khe khớp phía trong hoặc phía ngoài đầu gối. Cơn đau có thể tăng khi gập sâu, xoay gối, ngồi xổm hoặc di chuyển trên cầu thang.

Những biểu hiện có thể xuất hiện gồm:

• Đau khu trú ở phía trong hoặc phía ngoài khớp gối.
• Sưng và cứng khớp sau chấn thương.
• Cảm giác khớp bị kẹt hoặc khó duỗi hết.
• Đôi khi có cảm giác đầu gối không vững hoặc bị khuỵu.

Tuy nhiên, đau khi lên xuống cầu thang không đủ để chẩn đoán rách sụn chêm. Việc xác định tổn thương cần dựa trên thăm khám và các phương pháp chẩn đoán phù hợp.

5. Yếu cơ và mất cân bằng sức mạnh quanh khớp gối

Các nhóm cơ quanh hông, đùi và cẳng chân có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chuyển động của chi dưới.

Khi cơ tứ đầu đùi hoặc các nhóm cơ vùng hông yếu, khả năng kiểm soát tư thế và phân bố lực khi lên xuống cầu thang có thể bị ảnh hưởng. Điều này có thể khiến một số cấu trúc tại khớp gối phải chịu tải không phù hợp.

Người ít vận động, ngồi lâu hoặc trở lại tập luyện sau thời gian nghỉ kéo dài có thể gặp tình trạng giảm sức mạnh cơ.

Trong những trường hợp này, chương trình tập tăng sức mạnh cơ và cải thiện khả năng kiểm soát vận động có thể mang lại lợi ích. Tuy nhiên, bài tập cần được lựa chọn theo nguyên nhân đau và mức độ chịu tải của từng người.

6. Chấn thương dây chằng và các cấu trúc quanh gối

Các dây chằng giúp duy trì sự ổn định của khớp gối trong quá trình vận động. Khi bị giãn hoặc tổn thương do té ngã, va chạm hoặc xoay gối đột ngột, người bệnh có thể cảm thấy đau, sưng hoặc mất vững khớp.

Cơn đau có thể trở nên rõ rệt khi lên xuống cầu thang vì hoạt động này đòi hỏi khả năng chịu lực và giữ thăng bằng của chân.

Nếu đau xuất hiện sau chấn thương, đặc biệt khi kèm sưng nhiều, tiếng bật bất thường hoặc cảm giác đầu gối dễ khuỵu, người bệnh cần được thăm khám để loại trừ tổn thương nghiêm trọng.

7. Thừa cân và tăng tải trọng lên khớp gối

Trọng lượng cơ thể là một yếu tố ảnh hưởng đến tải trọng mà khớp gối phải chịu trong các hoạt động hằng ngày.

Ở người thừa cân hoặc béo phì, khớp gối có thể phải chịu lực lớn hơn khi đứng, đi bộ và lên xuống cầu thang. Tình trạng này có thể làm tăng mức độ khó chịu ở người đang mắc thoái hóa khớp hoặc những vấn đề cơ xương khớp khác.

Bên cạnh yếu tố cơ học, béo phì còn liên quan đến các thay đổi chuyển hóa và phản ứng viêm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe khớp.

Việc giảm cân phù hợp, nếu có thừa cân hoặc béo phì, có thể giúp cải thiện đau và chức năng vận động, đặc biệt ở người mắc thoái hóa khớp gối.

Đau khớp gối khi đi lên và đi xuống cầu thang có khác nhau không?

Mặc dù đều là hoạt động di chuyển trên bậc thang, động tác bước lên và bước xuống yêu cầu sự phối hợp cơ khác nhau, dẫn đến thay đổi về cách khớp gối chịu lực.

1. Đau khớp gối khi đi lên cầu thang

Khi bước lên cầu thang, cơ tứ đầu đùi và các nhóm cơ vùng hông phải tạo lực để nâng cơ thể lên bậc cao hơn. Khớp gối cần phối hợp giữa vận động gập, duỗi và duy trì ổn định.

Nếu cơ quanh gối yếu hoặc cấu trúc khớp đang bị kích thích, người bệnh có thể cảm thấy đau khi dồn trọng lượng lên chân chuẩn bị bước lên.

Cơn đau có thể gặp trong hội chứng đau khớp chè đùi, thoái hóa khớp gối hoặc các bệnh lý gân quanh khớp.

2. Đau khớp gối khi đi xuống cầu thang

Khi xuống cầu thang, cơ tứ đầu đùi phải co theo cách giúp kiểm soát quá trình hạ thấp cơ thể, hạn chế đầu gối gập quá nhanh.

Hoạt động này có thể tạo áp lực đáng kể lên vùng khớp chè đùi. Vì vậy, một số người cảm thấy xuống cầu thang đau hơn so với đi lên.

Tình trạng đau tăng khi xuống cầu thang thường gặp trong hội chứng đau khớp chè đùi hoặc thoái hóa khớp chè đùi, nhưng không phải dấu hiệu đủ để chẩn đoán riêng một bệnh lý.

3. Đau cả khi lên và xuống cầu thang

Nếu đau xuất hiện ở cả hai chiều di chuyển, người bệnh cần chú ý thêm vị trí đau, mức độ sưng, cảm giác cứng khớp và những hoạt động khác cũng gây khó chịu.

Đau tăng khi ngồi xổm, đứng dậy hoặc đi bộ lâu có thể gợi ý tình trạng liên quan đến cơ chế chịu tải của khớp. Trong khi đó, đau sau chấn thương kèm kẹt khớp hoặc mất vững cần được đánh giá để loại trừ tổn thương bên trong khớp gối.

Không thể xác định chính xác nguyên nhân chỉ dựa vào việc đau khi lên hay xuống cầu thang. Việc đánh giá cần kết hợp nhiều đặc điểm lâm sàng.

Nhận biết nguyên nhân đau khớp gối qua vị trí đau

Vị trí xuất hiện cơn đau có thể cung cấp thông tin giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân. Tuy nhiên, đây chỉ là yếu tố tham khảo vì nhiều bệnh lý có thể gây đau ở những khu vực tương tự nhau.

Vị trí đau khớp gối thường gặp và các nguyên nhân có thể liên quan.

1. Đau phía trước đầu gối

Đau phía trước hoặc xung quanh xương bánh chè thường liên quan đến hội chứng đau khớp chè đùi, thoái hóa khớp chè đùi hoặc những tình trạng khác ảnh hưởng đến cơ chế vận động của xương bánh chè.

Cơn đau có thể tăng khi ngồi xổm, chạy, đi cầu thang hoặc ngồi lâu với đầu gối gập.

2. Đau phía trong khớp gối

Đau vùng phía trong có thể liên quan đến thoái hóa khoang trong khớp gối, tổn thương sụn chêm trong hoặc những vấn đề mô mềm quanh khớp.

Nếu đau đi kèm sưng, kẹt khớp hoặc xuất hiện sau động tác xoay gối, cần được đánh giá để xác định tổn thương.

3. Đau phía ngoài khớp gối

Đau phía ngoài đầu gối có thể liên quan đến cấu trúc sụn chêm ngoài, gân, dây chằng hoặc hội chứng dải chậu chày ở một số người vận động nhiều.

Vị trí đau cần được xem xét cùng hoàn cảnh xuất hiện, mức độ hoạt động và kết quả thăm khám.

4. Đau phía dưới xương bánh chè

Đau khu trú ngay dưới xương bánh chè có thể gợi ý vấn đề liên quan đến gân bánh chè, đặc biệt khi cơn đau tăng sau chạy, bật nhảy hoặc vận động lặp lại.

Tuy nhiên, những trường hợp đau rõ rệt kéo dài cần được bác sĩ đánh giá để tránh bỏ sót các nguyên nhân khác.

Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang có nguy hiểm không?

Đau khớp gối không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Một số trường hợp xuất hiện sau khi tăng cường độ vận động, thay đổi thói quen tập luyện hoặc đứng, đi lại nhiều hơn bình thường và có thể cải thiện khi điều chỉnh tải hoạt động.

Tuy nhiên, cơn đau kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.

1. Gây khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày

Khi đầu gối đau, những hoạt động như lên xuống cầu thang, đứng lên từ ghế, đi chợ hoặc làm việc nhà có thể trở nên khó khăn hơn.

Người bệnh đôi khi phải giảm tốc độ di chuyển, vịn tay vào lan can hoặc tránh các hoạt động gây đau. Nếu tình trạng kéo dài, khả năng vận động và sức mạnh cơ có thể suy giảm do ít sử dụng chi dưới.

2. Có thể làm giảm khả năng vận động

Đau kéo dài có thể khiến người bệnh ngại vận động, từ đó làm giảm sức mạnh cơ và khả năng kiểm soát khớp.

Ở một số người, tình trạng này tạo thành vòng lặp: đau khiến ít vận động, cơ yếu dần và việc chịu lực trở nên khó khăn hơn.

Vì vậy, nghỉ ngơi hoàn toàn trong thời gian dài thường không phải giải pháp phù hợp đối với nhiều bệnh lý cơ xương khớp mạn tính. Điều quan trọng là lựa chọn mức vận động thích hợp với khả năng chịu tải.

3. Có thể liên quan đến tổn thương cần điều trị

Nếu đau xuất hiện sau chấn thương hoặc đi kèm sưng nhiều, mất vững, kẹt khớp và hạn chế vận động, người bệnh có thể đang gặp tổn thương sụn chêm, dây chằng hoặc các cấu trúc khác.

Ngoài ra, khớp gối sưng nóng đỏ đột ngột, đặc biệt khi kèm sốt, có thể là biểu hiện của viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc bệnh lý viêm cấp cần được xử trí khẩn cấp.

Do đó, mức độ nguy hiểm cần được đánh giá dựa trên nguyên nhân và triệu chứng đi kèm, không chỉ dựa vào cảm giác đau khi leo cầu thang.

7 cách cải thiện đau khớp gối khi lên xuống cầu thang

Việc chăm sóc và điều chỉnh hoạt động phù hợp có thể giúp giảm khó chịu, cải thiện khả năng vận động và hạn chế tình trạng đau tái diễn. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể và không phải biện pháp nào cũng phù hợp với tất cả người bệnh.

Cách cải thiện đau khớp gối khi lên xuống cầu thang.

1. Điều chỉnh hoạt động gây đau

Khi khớp gối đang đau, nên tạm thời giảm những hoạt động khiến triệu chứng tăng rõ rệt như chạy xuống dốc, leo nhiều tầng cầu thang, ngồi xổm sâu hoặc bật nhảy liên tục.

Điều chỉnh hoạt động không có nghĩa phải ngừng vận động hoàn toàn. Người bệnh có thể lựa chọn những hoạt động ít gây đau hơn như đi bộ trên mặt phẳng, đạp xe tại chỗ với mức kháng lực phù hợp hoặc bơi lội nếu điều kiện sức khỏe cho phép.

Khi triệu chứng cải thiện, nên tăng dần mức vận động thay vì trở lại ngay cường độ cao.

2. Chườm lạnh khi đau hoặc sưng sau vận động

Chườm lạnh có thể giúp giảm đau và khó chịu ở những trường hợp khớp gối bị kích thích sau vận động hoặc có sưng nhẹ.

Có thể sử dụng túi lạnh được bọc trong khăn mềm và đặt lên vùng đau khoảng 15–20 phút mỗi lần. Tránh đặt đá lạnh trực tiếp lên da vì có thể gây tổn thương da do lạnh.

Nếu đầu gối sưng nhiều, nóng đỏ, đau dữ dội hoặc xuất hiện sau chấn thương nghiêm trọng, không nên chỉ tự chườm lạnh tại nhà mà cần được thăm khám.

3. Tập tăng sức mạnh cơ quanh khớp gối

Các nhóm cơ vùng đùi và hông đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ khớp gối khi vận động. Tăng sức mạnh và khả năng kiểm soát của những nhóm cơ này có thể giúp cải thiện chức năng vận động.

Đối với hội chứng đau khớp chè đùi, các hướng dẫn vật lý trị liệu nhấn mạnh vai trò của những bài tập tác động đến cả cơ vùng hông và cơ tứ đầu đùi.

Một số dạng bài tập có thể được chuyên viên phục hồi chức năng lựa chọn gồm:

• Co cơ tứ đầu đùi: Hỗ trợ kích hoạt và tăng khả năng kiểm soát cơ phía trước đùi.
• Nâng chân thẳng: Có thể được áp dụng trong một số chương trình phục hồi khi phù hợp.
• Tập cơ dạng hông: Hỗ trợ tăng sức mạnh nhóm cơ kiểm soát vị trí đùi và khớp gối.
• Bài tập đứng lên từ ghế: Giúp cải thiện sức mạnh và khả năng vận động chức năng.
• Bài tập bước bục thấp: Có thể được bổ sung khi người bệnh đã chịu tải tốt hơn.

Không nên cố thực hiện bài tập gây đau tăng mạnh, sưng rõ hoặc khiến khớp gối mất vững. Chương trình tập cần được điều chỉnh theo tình trạng cụ thể.

4. Kiểm soát cân nặng nếu thừa cân hoặc béo phì

Ở người có thừa cân hoặc béo phì, giảm cân phù hợp có thể giúp giảm tải trọng tác động lên khớp gối và cải thiện chức năng vận động.

Theo hướng dẫn NICE về thoái hóa khớp, giảm cân có thể mang lại lợi ích đối với đau và chất lượng cuộc sống. Với người mắc thoái hóa khớp kèm thừa cân hoặc béo phì, mức giảm khoảng 10% cân nặng thường mang lại lợi ích lớn hơn so với giảm 5%.

Tuy nhiên, mục tiêu cần được cá nhân hóa. Người cao tuổi, người có bệnh mạn tính hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng cần được tư vấn để giảm cân an toàn.

Không nên áp dụng chế độ ăn quá ít năng lượng hoặc giảm cân cực đoan, vì điều này có thể làm giảm khối cơ và ảnh hưởng đến khả năng vận động.

5. Lựa chọn giày dép phù hợp

Giày dép có độ vừa vặn, đế ổn định và phù hợp với hoạt động có thể giúp người sử dụng di chuyển thoải mái hơn.

Nên hạn chế đi giày quá chật, đế trơn hoặc không bảo đảm độ ổn định khi phải lên xuống cầu thang thường xuyên.

Tuy nhiên, không có một loại giày hoặc miếng lót giày duy nhất phù hợp với mọi nguyên nhân đau khớp gối. Việc sử dụng dụng cụ hỗ trợ chuyên biệt nên dựa trên đánh giá và hướng dẫn của nhân viên y tế.

6. Điều chỉnh cách lên xuống cầu thang

Khi đầu gối đang đau, nên di chuyển chậm, vịn lan can để giữ thăng bằng và tránh mang vật nặng nếu điều đó làm tăng triệu chứng.

Trong giai đoạn đau nhiều, có thể áp dụng cách bước từng bậc thay vì luân phiên chân như bình thường:

• Khi đi lên: Đưa chân ít đau hoặc chân khỏe lên bậc trước, sau đó đưa chân đau lên cùng bậc.
• Khi đi xuống: Đưa chân đau xuống bậc trước, sau đó đưa chân khỏe xuống cùng bậc.

Cách di chuyển này có thể giúp giảm tải cho chân đau trong một số trường hợp và chỉ nên sử dụng tạm thời khi cần thiết.

Người có mất thăng bằng, yếu chân nhiều hoặc nguy cơ té ngã nên được hướng dẫn trực tiếp trước khi thực hiện. Khi tình trạng khớp cải thiện, mục tiêu là phục hồi khả năng lên xuống cầu thang bình thường, không duy trì cách đi hạn chế vận động lâu dài nếu không cần thiết.

7. Duy trì vận động đều đặn và phục hồi chức năng

Đối với nhiều bệnh lý cơ xương khớp, vận động phù hợp và đều đặn có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức mạnh cơ, cải thiện tầm vận động và khả năng sinh hoạt.

Người bệnh nên lựa chọn hoạt động phù hợp với thể trạng, bắt đầu ở mức chịu đựng được rồi tăng dần thời gian và cường độ.

Nếu đau kéo dài hoặc tái diễn, chương trình vật lý trị liệu có hướng dẫn có thể giúp đánh giá cách vận động, sức mạnh cơ và những yếu tố làm tăng tải tại khớp gối.

Không nên cố chịu đau để tập luyện với cường độ cao, nhưng cũng không cần ngừng hoàn toàn mọi hoạt động chỉ vì xuất hiện cảm giác khó chịu nhẹ.

Những sai lầm khiến đau khớp gối khi lên xuống cầu thang kéo dài

Bên cạnh nguyên nhân bệnh lý, một số thói quen sinh hoạt và cách xử trí chưa phù hợp có thể khiến triệu chứng đau kéo dài hoặc tái diễn.

1. Cố gắng leo cầu thang nhiều dù đầu gối đang đau

Một số người cho rằng cần vận động liên tục để khớp gối quen dần với việc chịu lực. Tuy nhiên, nếu cơn đau đang tăng rõ rệt, việc tiếp tục leo cầu thang nhiều lần có thể làm các cấu trúc đang bị kích thích phải chịu tải quá mức.

Thay vì cố chịu đau, nên tạm thời giảm số lần lên xuống cầu thang và điều chỉnh mức vận động phù hợp.

2. Nghỉ ngơi hoàn toàn trong thời gian dài

Ngược lại, việc hạn chế mọi hoạt động trong thời gian dài có thể khiến sức mạnh cơ suy giảm, khớp cứng hơn và khả năng vận động bị ảnh hưởng.

Đối với các tình trạng đau khớp mạn tính không có chống chỉ định vận động, những bài tập được lựa chọn phù hợp thường mang lại lợi ích hơn so với việc bất động kéo dài.

3. Tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài

Thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm có thể được bác sĩ, dược sĩ cân nhắc trong một số trường hợp. Tuy nhiên, sử dụng không đúng cách có thể gây tác dụng không mong muốn.

Đặc biệt, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) đường uống có thể liên quan đến nguy cơ tổn thương tiêu hóa, ảnh hưởng chức năng thận hoặc biến cố tim mạch ở một số người.

Vì vậy, không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài mà chưa xác định nguyên nhân đau và các yếu tố nguy cơ.

4. Tập luyện quá sức khi mới bắt đầu

Việc đột ngột tăng số lần ngồi xổm, chạy bộ, leo cầu thang hoặc tập với tải trọng lớn có thể khiến các mô quanh khớp gối không kịp thích nghi.

Nên tăng cường độ tập luyện từ từ, kết hợp thời gian phục hồi và điều chỉnh bài tập nếu đau tăng kéo dài sau vận động.

5. Bỏ qua những dấu hiệu bất thường

Nếu đầu gối liên tục sưng, kẹt khớp, mất vững hoặc đau kéo dài dù đã điều chỉnh hoạt động, người bệnh không nên chỉ tiếp tục tự chăm sóc tại nhà.

Những dấu hiệu này có thể cho thấy cần thực hiện thăm khám và đánh giá chuyên khoa.

Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang cần làm những xét nghiệm gì?

Không phải tất cả trường hợp đau khớp gối đều cần chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp chẩn đoán dựa trên triệu chứng, tuổi tác, tiền sử chấn thương và kết quả khám lâm sàng.

1. Khai thác bệnh sử và khám khớp gối

Bác sĩ thường hỏi về vị trí đau, thời gian xuất hiện, những động tác làm tăng triệu chứng và tiền sử vận động hoặc chấn thương.

Khám lâm sàng có thể bao gồm đánh giá tầm vận động, vị trí đau khi ấn, mức độ sưng, khả năng chịu lực, độ vững khớp và sức mạnh các nhóm cơ xung quanh.

Những thông tin này giúp định hướng nguyên nhân và xác định có cần thực hiện xét nghiệm hình ảnh hay không.

2. Chụp X-quang khớp gối

X-quang có thể giúp đánh giá các cấu trúc xương, khe khớp và những thay đổi liên quan đến thoái hóa khớp hoặc chấn thương xương.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nghi ngờ thoái hóa khớp đều bắt buộc phải chụp X-quang. Theo NICE, ở những người có biểu hiện lâm sàng điển hình, thoái hóa khớp có thể được chẩn đoán mà không cần chẩn đoán hình ảnh thường quy.

3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)

MRI cho phép đánh giá nhiều cấu trúc mô mềm như sụn chêm, dây chằng, gân và sụn khớp.

Phương pháp này có thể được cân nhắc khi nghi ngờ tổn thương bên trong khớp, triệu chứng kéo dài chưa rõ nguyên nhân hoặc khi kết quả thăm khám cho thấy cần đánh giá chuyên sâu.

Tuy nhiên, MRI không phải lựa chọn bắt buộc cho tất cả những người đau khớp gối khi leo cầu thang.

4. Siêu âm và những xét nghiệm khác

Siêu âm cơ xương khớp có thể hỗ trợ đánh giá một số tình trạng liên quan đến gân, dịch khớp hoặc mô mềm.

Trong trường hợp nghi ngờ bệnh lý viêm, nhiễm khuẩn hoặc gout, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm máu hoặc chọc hút dịch khớp khi phù hợp.

Việc lựa chọn xét nghiệm cần dựa trên nguyên nhân nghi ngờ, không nên thực hiện tràn lan chỉ vì có triệu chứng đau đầu gối.

Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang: Khi nào cần đi khám?

Người bị đau khớp gối nên được thăm khám nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến khả năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày.

Nên đi khám nếu xuất hiện những biểu hiện sau:

• Đau khớp gối kéo dài nhiều ngày đến vài tuần và không có xu hướng cải thiện.
• Đau tăng khi đi bộ, lên xuống cầu thang hoặc đứng lên từ ghế.
• Đầu gối thường xuyên sưng hoặc cứng khớp.
• Xuất hiện cảm giác khớp không vững, dễ khuỵu hoặc bị kẹt.
• Khả năng gập hoặc duỗi gối giảm rõ rệt.
• Đau tái diễn sau mỗi lần vận động dù đã điều chỉnh cường độ.

Cần được đánh giá y tế khẩn cấp khi có những dấu hiệu sau:

• Đau dữ dội sau té ngã hoặc chấn thương.
• Không thể đứng hoặc chịu trọng lượng cơ thể trên chân đau.
• Khớp gối sưng to nhanh hoặc biến dạng rõ rệt.
• Đầu gối sưng nóng đỏ kèm sốt hoặc cảm giác ớn lạnh.
• Khớp bị kẹt hoàn toàn hoặc không thể duỗi gối sau chấn thương.
• Tê bì hoặc mất cảm giác sau chấn thương.

Đặc biệt, khớp gối sưng nóng đỏ đột ngột kèm đau nhiều có thể là biểu hiện của viêm khớp nhiễm khuẩn. Đây là tình trạng cần được xử trí sớm để hạn chế nguy cơ tổn thương khớp.

Câu hỏi thường gặp về đau khớp gối khi lên xuống cầu thang

1. Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang có phải thoái hóa khớp không?

Không phải tất cả trường hợp đều do thoái hóa khớp. Triệu chứng này còn có thể liên quan đến hội chứng đau khớp chè đùi, bệnh lý gân bánh chè, tổn thương sụn chêm hoặc yếu cơ quanh khớp. Nguyên nhân cần được xác định dựa trên vị trí đau, triệu chứng đi kèm và thăm khám.

2. Tại sao xuống cầu thang lại đau đầu gối hơn khi đi lên?

Khi xuống cầu thang, cơ tứ đầu đùi phải kiểm soát quá trình hạ thấp cơ thể trong khi khớp gối gập và chịu lực. Hoạt động này có thể làm tăng tải lên vùng khớp chè đùi, khiến người đang có đau khớp chè đùi hoặc một số bệnh lý khớp gối cảm thấy đau rõ hơn.

3. Người trẻ bị đau đầu gối khi leo cầu thang có đáng lo không?

Người trẻ vẫn có thể bị đau đầu gối do tăng tải vận động, hội chứng đau khớp chè đùi, tổn thương gân hoặc chấn thương thể thao. Phần lớn trường hợp không nhất thiết là bệnh lý nghiêm trọng, nhưng nếu đau kéo dài, sưng hoặc ảnh hưởng đến vận động, nên được thăm khám.

4. Đau đầu gối khi lên cầu thang có nên tiếp tục tập thể dục không?

Có thể tiếp tục những hoạt động phù hợp nếu không có chấn thương nghiêm trọng hoặc chống chỉ định vận động. Tuy nhiên, nên giảm những động tác khiến đau tăng rõ, lựa chọn bài tập ít chịu tải và tăng dần cường độ theo khả năng. Nếu đau nhiều hoặc khớp mất vững, cần được đánh giá trước khi tập.

5. Đầu gối kêu lạo xạo khi leo cầu thang có nguy hiểm không?

Tiếng lạo xạo không kèm đau, sưng hoặc hạn chế vận động có thể xuất hiện ở người không mắc bệnh khớp nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu tiếng kêu đi kèm đau kéo dài, sưng, kẹt khớp hoặc mất vững, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

6. Đau khớp gối khi leo cầu thang có nên chườm nóng hay chườm lạnh?

Chườm lạnh thường phù hợp hơn khi đầu gối đau hoặc sưng sau vận động, đặc biệt trong giai đoạn mới xuất hiện triệu chứng. Chườm ấm có thể giúp một số người cảm thấy dễ chịu khi cứng khớp mạn tính nhưng không có dấu hiệu sưng nóng cấp. Nếu khớp gối nóng đỏ, sưng nhiều hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn, cần thăm khám thay vì chỉ tự chườm tại nhà.

7. Đau khớp gối bao lâu không khỏi thì cần đi khám?

Nếu đau kéo dài trong vài tuần, không cải thiện sau khi điều chỉnh hoạt động hoặc ảnh hưởng rõ đến khả năng đi lại, người bệnh nên thăm khám. Những dấu hiệu như đau dữ dội, sưng nóng đỏ, sốt, mất vững hoặc không thể chịu lực cần được đánh giá sớm hơn, không nên chờ đủ một khoảng thời gian cố định.

8. Người bị đau khớp gối có cần giảm cân không?

Nếu có thừa cân hoặc béo phì, giảm cân phù hợp có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng vận động, đặc biệt ở người mắc thoái hóa khớp gối. Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường không cần cố giảm cân chỉ vì xuất hiện triệu chứng đau đầu gối.

Kết luận

Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang là triệu chứng có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi và liên quan đến những nguyên nhân khác nhau như hội chứng đau khớp chè đùi, thoái hóa khớp gối, bệnh lý gân bánh chè, tổn thương sụn chêm hoặc giảm sức mạnh cơ quanh khớp.

Mặc dù một số trường hợp có thể cải thiện khi điều chỉnh hoạt động, tập luyện phù hợp và chăm sóc tại nhà, người bệnh không nên chủ quan nếu cơn đau kéo dài, sưng nhiều, kẹt khớp hoặc ảnh hưởng đến khả năng đi lại.

Để bảo vệ sức khỏe xương khớp, cần duy trì vận động đều đặn, tăng cường sức mạnh cơ phù hợp, kiểm soát cân nặng khi cần thiết và chú ý điều chỉnh những hoạt động gây đau.

Nhận biết sớm nguyên nhân, lựa chọn phương pháp vận động phù hợp và thăm khám đúng thời điểm là những bước quan trọng giúp cải thiện đau khớp gối, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tài liệu tham khảo

1. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) – Patellofemoral Pain Syndrome. Tài liệu chuyên môn về hội chứng đau khớp chè đùi, nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị.
2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Osteoarthritis in over 16s: Diagnosis and Management. Hướng dẫn NG226, công bố ngày 19/10/2022.
3. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) – Patellofemoral Arthritis. Thông tin về thoái hóa khớp chè đùi và những hoạt động làm tăng triệu chứng.
4. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) – Meniscus Tears. Tài liệu về tổn thương sụn chêm, dấu hiệu nhận biết và đánh giá chẩn đoán.
5. Mayo Clinic – Patellar Tendinitis: Symptoms and Causes. Tài liệu về bệnh lý gân bánh chè và những hoạt động làm tăng đau.
6. National Health Service (NHS) – Knee Pain. Hướng dẫn chăm sóc ban đầu và nhận biết những dấu hiệu cần hỗ trợ y tế.
7. National Health Service (NHS) – Septic Arthritis. Tài liệu về dấu hiệu và mức độ nguy hiểm của viêm khớp nhiễm khuẩn.
8. Academy of Orthopaedic Physical Therapy, American Physical Therapy Association – Patellofemoral Pain: Clinical Practice Guidelines. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 2019.

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Tổng hợp thông tin – Dược sĩ Nguyễn Thị Thảo Nguyên

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!